EL ULTIMO ADIOS ni Rizal, kurasyon ni E San Juan, Jr.


RIZAL IN OUR TIMEKORO NG MGA TAGA-SALING PAGBATI SA HULING PAHIMAKAS

ni JOSE RIZAL

(Siniping tinig nina Andres Bonifacio,  Jose Sevilla,  Pedro Gatmaitan, Julian Cruz Balmaseda, Jose Corazon de Jesus, Albino Dimayuga, Guillermo Tolentino at Ildefonso Santos, kurasyon ni E. San Juan, Jr.)

Pinipintuho kong Bayan ay paalam
lupang iniirog ng sikat ng araw
mutyang mahalaga sa dagat Silangan
kaluwalhatiang sa ami’y pumanaw.

Sa iyó’y handóg ko ng̃ ganap na tuwâ
Malung̃kót kong̃ buhay na lantá at abâ
Naging̃ dakilà man, boóng̃ pagnanasang̃
Ihahandóg ko rin sa iyóng̃ paglayà.

Ako’y mamamatay ngayong minamalas
Ang kulay ng langit na nanganganinag,
Ibinababalang araw ay sisikat
Sa kabila niyong mapanglaw na ulap.

Ang aking pangarap nang babahagya pang isip ko’y mabuksan
At ang hinagap ko nang magbinata na’t may lakas nang taglay
At ang balang-araw’y makita ka, Hiyas ng Dagat-Silangan,
Na tuyo sa luha ang itim mong mata’t ang noo mo’y buhay
At wala ni kunot, at munting gulubhi’t bahid-kahihiyan.

Ipagdasal mo rin yaong nangamatay sa paglaban,
Pati lahat ng nagtiis ng maraming kahirapan
Sa kawawa nating inang nanaghoy sa kasawian,
Sa ulila’t mga balo, sa bilanggo sa piitan,
Ipagdasal mo rin upang makamtan ang katubusan.

Kung ang libingan ko’y hindi mapansi’t limot na ng lahat
Wala kahit kurus at batong tanda man na magbigay ulat,
Ay bayaan mong dukalin ng tao, durugi’t ikalat
Upang ang abo ko ay bago mabalik sa wala at sukat
Ang mag alabok na tatapakan mo’y pawang mapalatag.

At sa gayo’t di na ako kailangang gunitain,
Ang hangin mo, ang lawak mo, ang libis mo’y babagtasin;
Sa dinig mo ay magiging tinig akong naglalambing,
Halimuyak at liwanag, kulay, higing, awit, daing,
Ubod niring paniwala’y muli’t muling sasambitin.

Sintang Pilipinas, sakit ng sakit ko, sa wakas, paalam!
Hayan, iiwanko ang lahat ng aking minahal sa buhay;
Ako’y patutungo sa walang alipin ni punong gahaman,
Walang mapanlipol na paniniwala, walang tampalasan,
Doo’y walang hari liban kay Bathalang makapangyarihan.

Paalam, magulang at kapatid, bahagi ng aking kaluluwa,
Kaibigan ng aking kamusmusang idinaos sa lunang naglaho,
Ialay ang pasasalamat at makapagpahinga sa dusa’t pagod,
Paalam, dayuhang aliw na kay tamis, aking sinta aking ligaya!
Paalam, mga minamahal. Pumanaw, magpahingalay.

###

About philcsc

E.SAN JUAN, Jr. directs the Philippines Cultural Studies Center, Washington DC, USA and lectures at the Polytechnic University of the Philippines, Manila, Philippines.
This entry was posted in DISCOURSES ON CONTRADICTIONS and tagged , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.